BOSNA HERSEK

8d5e32526ba39f8ddb1d959091238f12.jpg

Bosna-Hersek ya da resmî adıyla Bosna ve Hersek (Boşnakça ve Hırvatça: Bosna i Hercegovina; Sırpça: Босна и Херцеговина) Balkanlar’da 51.197 km2’lik yüzölçümü ve yaklaşık 4.500.000 kişilik nüfusu olan bir ülkedir.

Adriyatik denizine kıyısı olan Bosna-Hersek bir balkan ülkesidir. Eski Yugoslavya topraklarından ayrılarak kurulmuştur.

Başkenti Saraybosna olan ülke, yemyeşil bir doğaya sahiptir. Tarihi ve doğal güzellikleri açısından keşfedilmeyi bekler. Türk turistlere Bosna Hersek’te oldukça fazla değer verilir.

Bosna Hersek’te Boşnaklar, Hırvatlar ve Sırplar birlikte yaşamaktadır dolayısıyla ülke Boşnakça, Hırvatça ve Sırpça olmak üzere 3 farklı resmi dile sahiptir. Para birimi olarak da Bosna-Hersek markı kullanılmaktadır.

Ülke yönetim açısından iki entiteye yani devletçiğe bölünmüş durumdadır. Bunlar, Bosna-Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti’dir.


FİZİKİ YAPI

Bosna-Hersek, üçgene benzeyen dağlık bir arazi yapısına sahiptir. Dağlık arazi Sava ve Neretva ırmaklarının sularıyla parçalanır. Ülkenin güneybatısının en belirgin özelliği olan yarıklar, çukurlar ve hendeklerle dolu kireçtaşlarından meydana gelen bir karst yüzey yapısıdır. Aralarda küçük çöküntüler halinde ekilebilir topraklar vardır. Ülkeye adını veren Bosna Irmağı, İgman Tepesinin eteğindeki bir kaynaktan doğduktan sonra 271 kilometrelik bir yol izledikten sonra Sava Nehri ile birleşir. Ülke topraklarının kuzeyinde ekilebilir verimli topraklar vardır.


DİL

Ülke halkının üç önemli etnik unsuru tarafından konuşulan Boşnakça, Sırpça ve Hırvatça’nın üçü de resmi dildir.


EN ÇOK ZİYARET ALAN ŞEHİRLERİ

Saraybosna, Mostar


SİYASİ HAYAT

Bosna-Hersek, cumhuriyetle idare edilen bir ülkedir. Cumhurbaşkanı ve meclis üyeleri beş yılda bir seçilir. Meclis 240 sandalyeden meydana gelir.


EKONOMİ

Bosna-Hersek ekonomisi tarıma dayanır. Başlıca tarım ürünleri tahıl ve patatestir. Ayrıca sebze, şekerpancarı, keten ve tütün de yetiştirilir. Ormancılık ve koyun besiciliği ekonomide önemli yer tutar. Bosna’nın orta ve kuzey kesimlerinde meyvecilik gelişmiştir. Erik, meyvecilikte önemli yer tutar. Hersek’te ise bağcılık gelişmiştir. Sanayi ürünleri arasında kereste, demir-çelik, tütün, deri ve şeker önemli yer tutar.
Saraybosna ve Mostar yakınlarında kömür, Vereş ve Ljubija yakınlarında demir, Gornjivakuf yakınlarında bakır ve çeşitli bölgelerde manganez, kurşun, cıva ve gümüş çıkarılmaktadır.


 

ETNİK YAPISI

Bosna-Hersek halkı Boşnak, Sırp, Hırvat ve Slovenlerle bunların dışında kalan bazı küçük etnik unsurlardan oluşur. Boşnakların tamamı Müslümandır.

Kendilerine Bosnalılar da denen Boşnaklar Slav kökenlidirler ve Bosna-Hersek halkı içinde nüfus bakımından birinci sırada gelmektedirler. Ancak Bosnalıların tamamı Bosna-Hersek’te yaşamıyor.

Eski Yugoslavya’ya hâkim olan komünist rejimden kaçan çok sayıda Bosnalı dünyanın değişik ülkelerine yayılmıştır. Eski Yugoslavya topraklarında kalan Bosnalıların ise % 86’sı Bosna-Hersek’te kalanı da çoğu Sırbistan’a bağlı Sancak bölgesinde olmak üzere eski Yugoslavya cumhuriyetlerinin değişik bölgelerinde yaşamaktadır. Eski Yugoslavya etnografyasında bunlara “Müslüman kökenliler” denirdi. Bosnalıların dili Boşnakça, Sırpça-Hırvatça karışımı bir dildir ve Slav dilleri grubuna girer.


COĞRAFYASI

Ülkenin coğrafyası merkez ve güneyde dağlık, kuzeybatıda tepelik, kuzeydoğuda düzlük bir karakter sergiler. Devletin başkenti ve en büyük şehri Saraybosna, birçok yüksek dağla çevrelenmiştir. Bu coğrafî özelliğinden dolayı şehir kış turizmine elverişlidir ve 1984 Kış Olimpiyatları’na ev sahipliği yapmıştır.


İKLİMİ

Bosna Hersek’te kışlar soğuk ve ser, yazlar ise sıcak geçer. Akdeniz’e yakın bölgede blunan Bosna Hersek, akdeniz ikliminin etkilerini taşımaz çünkü ülkede bulunan dağlar nedeni ile Akdeniz iklimi bölgeye ulaşmaz.


MUTFAĞI

Bosna Hersek’te yemek kültürü oldukça zengindir. Osmanlu kültürü ile benzelik gösterir. Bu ülkeyi ziyaret ettiğinizde dünyaya adını duyurmuş Boşnak Böreğini esas yerinde yemenizi tavsiye ederiz. Ispanaklı, Peynirli ve Kıymalı çeşitlerinin hepsi çok lezzetlidir. Genel olarak damak tadı Türk mutfağı ile uyuşmaktadır. O yüzden bu ülkeyi ziyaret ettiğinizde yemekle ilgili bir sorun yaşamazsınız.


TARİHİ

Bosna Hersek’in ismindeki İlirya kökenli Bosna kelimesi, büyük bir olasılıkla dağlık bir iç bölgede doğduktan sonra büyüyen ve kuzeyde Hırvatistan ile sınırı çizen Sava nehri ile birleşen  Bosna ırmağından, ülkenin güney bölümünün adı olan Hersek ise 15. yy.’da kendine “Herceg” (Almanca Herzog=dük) unvanını veren yerel bir derebeyinden gelmektedir.

Bosna Hersek tarihinde önemli olaylar aşağıda kronolojiye göre sıralamaktadır;

MÖ 1. y.y. : Romalıların bugünkü Bosna toprakları üzerinde hakimiyet kurması.

476: Roma İmparatorluğu’nun yıkılması ve bölgenin Ostrogotların ve daha sonra Bizans’ın eline geçmesi.

650: Hırvat ve Sırpların Balkanlara göç etmeleri (Bazı kaynaklar Hırvat ve Sırpların bugünkü İran’dan Balkanlara göç ettiklerini iddia etmektedir).

1102: Bölgenin Macar  hakimiyetine geçmesi.

1167-1180: Bölgenin tekrar Bizans’ın kontrolüne geçmesi.

1180-1204: Ban Kulin’in hakimiyeti.

1322-1353: Ban Stephen Kotromanic’in egemenliği.

1353-1391: Kral Tvrtko I. Kotromanjiç’in egemenliği. 1373’de bağımsız Bosna krallığını kurmuş ve kral unvanını almıştır. Sırp kralı Duşan’ın ölümü üzerine Sırbistan küçük beyliklere dağılmıştır. Kotromanjiç bu beyliklerin ekseriyetini teşkil eden Sırbistan’ın batı ve orta kesimlerini de ülkesine katmıştır. Dalmaçya bölgesinin önemli bir kesimini de hükümranlığı altına alarak ülkesinin sınırlarını kısa zamanda genişletmiştir. Bundan böyle Tvrtko I. Kotromanjiç Bosna, Dalmaçya ve Sırbistan kralı unvanını almıştır. Bosna bu kral döneminde coğrafi alan ve politik güç bakımından siyasi tarihinin zirvesindeydi. Tvrtko Hanedanlığı 1461 yılında son bulmuştur.

1366: Osmanlıların Balkanlardaki ilk kazanımları.

1382-1386: Osmanlıların Bulgaristan, Arnavutluk ve Sırbistan’da toprak kazanımları.

1389: Kosova Meydan Savaşı.

1463: Bosna’nın Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedilerek Rumeli Eyaletine bağlı bir sancak statüsüyle Osmanlı İmparatorluğu’na katılması.

1483: Osmanlıların Hersek’i fethi.

1492: Engizisyon zulmünden kaçan Yahudilerin Balkanlara ve özellikle Bosna’ya yerleşmeleri.

1421: Bosna-Hersek’in müstakil bir sancak

1583: Bosna’nın eyalet statüsü kazanması. k haline gelmesi.

1699: Karlofça Anlaşması (Habsburg İmparatorluğu’nun Macaristan’ı ele geçirmesi).

1789: Fransız ihtilali ve Avrupa’da milliyetçilik akımlarının güçlenmesi.

1804: Sırp soylularının Osmanlı yönetimine karşı ayaklanması.

1807 : Sırp otonomisinin kabulü.

1812: Osmanlı yönetiminin Sırbistan üzerinde tekrar hakimiyet sağlaması.

1875: Bosna’da dini çekişmelerin başlaması.

1878: Osmanlı-Rus savaşını takiben yapılan Berlin Anlaşması hükümleri uyarınca Bosna’nın Avusturya-Macaristan yönetimine bırakılması.

1908: Bosna’nın Avusturya  tarafından ilhakı.

1912-1913: Balkan savaşları.

1914: Avusturya-Macaristan İmparatorluğu veliaht prensi Franz Ferdinand ve eşinin Saraybosna’da Gavrilo Princip adlı bir Sırp milliyetçisi tarafından  öldürülmesi ve I. Dünya Savaşı’nın başlaması.

1918: Bosna’nın I. Dünya Savaşı sonrası kurulan Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı’nın bir parçası olması.

1921: Kral Alexander’in iktidarı ve ülke adının Yugoslavya (Güney Slavların Ülkesi) olarak değiştirilmesi.

1929: Yugoslavya’da çok partili demokrasiye geçme çabaları, ancak başarılı olunamaması.

1941: Bosna’nın Almanya tarafından ilan edilen “Bağımsız Hırvatistan”ın yönetimi altına girmesi. Almanya’nın kontrolü altındaki Hırvat  milliyetçisi Üstaşelerin yönetimi ele geçirmesi. Partizan ve Çetniklerin (Sırp milliyetçisi) Almanya’ya ve Üstaşe yönetimine karşı direniş başlatmaları.

1945: Josip Broz Tito’nun bütün halkları bir araya getirerek Yugoslavya Federasyonu’nu kurması. İkinci Dünya Savaşı’nın sonu. Sırpların bölgenin Kosova veya Voyvodina gibi Sırbistan içerisinde bir bölge olması şeklindeki taleplerine karşın Bosna Hersek de Federasyon’un kurucu cumhuriyetlerinden birisi (yüz ölçümü ve nüfusu itibariyle üçüncü kurucu cumhuriyet) olmuştur.

1948: Tito ve Stalin arasındaki anlaşmazlık neticesinde Yugoslavya’nın Kominform’dan ihraç edilmesi.

1960: Tito’nun ülkedeki Müslümanların durumlarını Sırp ve Hırvatlara karşı dengelemek için özerk bir etnik statü tanıması.

1974: Bosna Hersek içinde iki Hırvat, iki Boşnak, iki Sırp ve “diğerleri”nden oluşan müşterek bir Başkanlık oluşturulması.

1980: Tito’nun ölümü.

1990: Slobodan Miloşeviç’in Sırbistan Cumhurbaşkanlığı’na seçilmesi.

1991: Slovenya ve Hırvatistan’ın Yugoslavya’dan ayrılması, Belgrad tarafından kontrol edilen Yugoslav Ordusu’nun bu ülkelere saldırması. Birleşmiş Milletler’ in eski Yugoslavya’ya silah ambargosu uygulaması. Hırvatistan ve Bosna Hersek Sırplar bu ülkelerde çoğunlukta bulundukları bölgelerin Yugoslavya’ya bağlılıklarını ilan etmişlerdir.

1992: Referandum akabinde Bosna Hersek’ in bağımsızlık ilan etmesi (1 Mart 1992), buna karşılık Bosnalı Sırpların da Republika Srpska’yı ilanı Sırbistan desteğiyle savaşın başlaması. BM’nin Hırvatistan’daki çatışmaların Bosna-Hersek’e yayılmasını önlemek amacıyla UNPROFOR Karargahı’nı Saraybosna’ ya yerleştirmesi.

1993: Bosna Hersek’ in etnik temeller çerçevesinde kantonlara ayrılmasını öngören Vance-Owen planının Bosnalı Sırplar tarafından reddedilmesi. Boşnaklar ve Hırvatlar arasında çatışmaların başlaması.

BM Güvenlik Konseyi’nin Boşnaklar için Bihaç, Srebrenica, Zepa, Gorajde ve Saraybosna’yı güvenlikli bölge ilan etmesi ve buraların korunması için 25 bin ek asker sevk edilmesini karara bağlamıştır.

1994: Hırvatlar ve Boşnakların, aralarındaki çatışmaları sona erdiren anlaşmayı imzalamaları. NATO’nun Bosnalı Sırplara geri çekilmeleri hususunda ültimatomu. 50 uçağın katılımı ile NATO’nun Bosna Sırp Yönetimi’nin askeri havaalanlarını bombalaması.

1995: Boşnak ve Hırvat güçlerinin Sırpların kontrolündeki Orta ve Doğu Bosna’da ilerlemeleri.

    • Sırplar tarafından Zepa ve Srebrenica kentlerinin ele geçirilmesi ve binlerce Boşnak’ın hunharca katledilmesi. NATO’nun artan hava saldırıları sonucu tarafların ateşkesi kabulü.
    • 14 Aralık’ta Paris’te “Dayton Barış Anlaşması”nın imzalanması ve Bosna-Hersek Devletinin kurulması.
    • BM Güvenlik Konseyi’nin barış gücü faaliyetlerini NATO’ya devretmesi.

1996: Dayton Barış Anlaşması’nın sivil yönlerini uygulamakla yükümlü Yüksek Temsilcilik Ofisi’nin (OHR-Office of High Representative) faaliyete geçmesi.

    • Bosna-Hersek’in ilk üçlü Başkanlık Konseyi üyelerinin seçimle göreve gelmesi: Alija İzetbegovic (Boşnak üye), Kresimir Zubak (Hırvat üye), Momcilo Krajisnik (Sırp üye).

1997: 4 Şubat: Statüsü Dayton Barış Anlaşmasıyla düzenlenmemiş olan ihtilaflı Brcko Bölgesi’nin uluslar arası yönetime devredilmesi.

1998: Bosna-Hersek’in para birimi Konvertibl Mark (KM)’ın yürürlüğe girmesi

2001: Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza mahkemesi tarafından aranan sanıklardan, Slobodan Milsevic’in, Bosna-Hersek, Kosova ve Hırvatistan’daki suçlarla ilgili olarak yargılanmak üzere, Mahkemeye teslim edilmesi (Milosevic’in mahkemesi halen sürmektedir).

2003: Bosna Hersek’inin ilk Cumhurbaşkanı Aliya İzzetbegoviç’inin ölümü.

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s